قبل از شروع بخش سوم جواب ايميل چند تن از  دوستان عزيزي را عرض ميکنم که منابع کاری مرا پرسيده بودند که ضمن تشکر از توجه اين دوستان :
برای موسيقي کلاسيک ايراني از مطالبی استفاده ميکنم که از استاد عزيز وبزرگوارم جناب دکتر ساسان فاطمی آموختم که گوشه اي از اين مطالب در وبلاگ دوست عزيزم  پويان کابلي قرار دارد (آدرس در بخش دوم). همچنين از کتابهاي دستگاه در موسيقي ايراني نوشته ی پرفسور هرمز فرهت  و هفت دستگاه استاد مجيد کياني براي تعاريف استفاده مي کنم.
در مورد موسيقي کلاسيک غربي چون تعاريف خاصي را مطرح نکرده ام نياز به معرفي منبع خاصي نيست. در مورد موسيقي کلاسيک کتابهاي متعددي وجود دارد که در سالهاي گذشته آنها را مطالعه کرده و از مطالب اين کتابها استفاده مي کنم . من جمله کتاب سازشناسی برليوز/ اصول آهنگسازي شوئنبرگ / و هارموني ريچارد اشتور  و ....  که در صورت نياز به درج مطالب به ذکر منبع خاص آن مطلب خواهم پرداخت
 ولي در مورد موسيقي ملي مطالب عموما" برداشت شخصي و نظر شخصي اينجانب است و به  درست يا اشتباه بودن آن دسته از مطالب به ياري شما عزيزان دست خواهم يافت .
----------------------------------------------
2. درآمد :
 ) تعريف درآمد: دستگاه در موسيقي ايران- پرفسور هرمز فرهت - ص 46)
اين قالب به علت عدم دستگاهي بودن قطعات ارکستر ملي و عدم بداهه نوازي قطعات ؛ در قالب هاي ثابت ارکستر ملي وجود ندارد ولي برخي اوقات به سليقه ی آهنگسازان قطعه اي در اين قالب توسط سولوی يکي از نوازندگان به شکل تعديل شده يا به شکل رديفي اجرا مي شود.
 اگر اين قطعه به شکل تعديل شده باشد بنا به تعريف درآمد که خاص موسيقي کلاسيک ايراني و رديف دستگاهي ايراني است طبيعتا" قابل استفاده نيست و آن قطعه را مي توان تنها قطعه اي با وزن آزاد در گامي خاص دانست  و درآمد ناميدن آن قطعه به نظر آنچنان منطقي و صحيح نيست يا اگر قطعه ای با استفاده از فواصل موسيقي کلاسيک ايراني  اجرا شود ديگر ارتباطي بين اين قطعه و قطعات قبل و بعد وجود نخواهد داشت.
 
3. رنگ :
رنگ در تئوري موسيقي کلاسيک قطعه اي است براي گروه نوازي به همراه رقص کلاسيک ايراني (به رنگ وانواع رقص کلاسيک ايراني در مقالات آينده خواهيم پرداخت ) اين قالب امروزه تنها به شکل سازي مورد استفاده قرار ميگيرد و بخش رقص کلاسيک کامل از اين قالب حذف شده است  در موسيقي ملي نيز مطلقا" اين قطعه وجود ندارد چند قطعه با نام رنگ در2دهه ی گذشته در موسيقي ملي ساخته شد ولي به علت کلاسيک ايراني نبودن اين نام براي اين قطعات نيز مناسب نيست بر اين اساس قطعاتي که با عنوان رنگ استفاده ميشود در جمع قطعات بي کلام که توضيح آن در ادامه نوشته شده است  قرار مي گيرد.

4. تصنيف :
  قالب تصنيف را مي توان تنها قالب کلام دار موسيقي ملي دانست که با موسيقي کلاسيک ايراني (به شکل امروزي) از لحاظ اجرايي داراي تشابه است.
در گذشته تصنيف به قطعه ی کلام داري اطلاق مي شد که شاعر وآهنگساز يک نفر بود ولي امروزه به ندرت چنين قطعاتي را مي توان يافت و تمام قطعات ريتميک سازي و داراي کلام موسيقي کلاسيک ايراني تصنيف ناميده مي شود.
اگر تصنيف را به عنوان قطعه ی کلام دار بر روي دستگاه هاي کلاسيک ايراني بدانيم براي قطعات کلام دار موسيقي ملي از کلمه اي مترادف تصنيف يعني " ترانه " مي توان استفاده کرد گرچه نام  ترانه امروزه محبوبيت و مقبوليت  چنداني نزد آهنگسازان ندارد و ناميدن قطعات با عنوان ترانه را کم اهميت کردن يا غير هنري کردن قطعه مي دانند و دليل اصلي آن نيز جايگزيني  موسيقي پاپ غربي به جاي موسيقي مردمي ايران است که اکثرا" بر اساس اشعاری سبک (و به جرات ميتوان گفت فاقد ارزش ادبي و هنري) ساخته شده و نام ترانه را به خود ميگيرد.
ليکن ازين پس من نام ترانه را به جاي تصنيف براي قطعات کلام دار موسيقي ملي استفاده خواهم کرد و چون زمينه ي پاپ در بحث موسيقايي ما نيست طبيعتا" سوء تفاهمي نيز پيش نخواهد آمد
(( - توضيح : در کاست اشک بهار تمام قطعات کلام دار تصنيف ناميده شده است ولي ازين پس نام تصنيف استفاده نخواهد شد - ))

چهارمضراب :
امروزه در موسيقي کلاسيک ايراني نيز قواعد و تعريف کلاسيک اين قالب رعايت نمي شود و در بسياري از موارد به شکل گروه نوازي اجرا مي شود حال اين کار درست است يا خير را  به عهده دوستان صاحب نظر در موسيقي کلاسيک واگذار ميکنم و بخشي از تعريف چهارمضراب کلاسيک ايراني را از کتاب دستگاه در موسيقي ايراني ذکر ميکنم :
  _  برخلاف پيش درآمد , رنگ و تصنيف ؛ چهارمضراب براي گروه نوازي مورد استفاده قرار نمي گيرد؛ بلکه قطعه اي است که به منظور نمايش مهارت تکنواز ساخته ميشود .....
 - چهارمضراب هاي سنتي معمولا" کوتاه بوده و بر الگوي ساده ي ريتميک متکي هستند که بر مبناي بداهه سازي مشخصي انجام ميشود ...... ( دستگاه در موسيقي ايراني – پرفسور هرمز فرهت - ص 189 و188 )
در موسيقي ملي به ندرت تکنوازي ريتميک اجرا مي شود و در بخشهايي از قطعات کلام دار ( ترانه ) و يا قطعاتي که اساسا" بر مبناي کلام شعري ساخته نشده است  گروه براساس ملودي ساخته شده ی آهنگساز( و نه به شکل بداهه) به اجرای قطعه  مي پردازد که طبيعتا" با تعريف اوليه و کلاسيک ( نه امروزي) چهارمضراب داراي تناقض است
بر اين اساس اگر ساير ويژگيهاي چهار مضراب کلاسيک  من جمله دارا بودن و ايجاد  يک الگوي ريتميک برای ادامه ی قطعه / حرکت پرده به پرده ی نتهای ملوديک و تشکيل شدن از نتهاي اصلي دستگاه مورد اجرا را نيز در نظر بگيريم به هيچ عنوان قطعه اي با اين مشخصات را در موسيقي ملي نمي توان شنيد .
اين قطعات ريتميک گروهی در موسيقي ملي نيز همچون مقدمه بر اساس گام قطعات قبل يا بعد است و در مواردی که نقش رابط /  نقش معرف قطعه ی بعد و يا به عنوان  اتمام قطعه ی کلام دار( ترانه) باشد به يقين بر اساس تم های آن قطعه ساخته ميشود و مشخصات آن قطعه را داراست پس براي اين قطعات نمي توان نام مشخص و ثابتي استفاده کرد چون همچون چهارمضراب در قسمتهاي مختلف(( - چهار مضراب در موسيقي کلاسيک ايراني مي تواند در ابتدا /  پس از پيش درآمد / قبل يا بعد از تصنيف / قبل يا بعد از رنگ اجرا شود - )) و با نقش هاي متفاوت تر ظاهر مي شود ولي داراي مشخصات  ساختاری داخلي  ثابتي است اين قطعات را هم فعلا" قطعات ريتميک بدون کلام و به شکل خلاصه تر قطعات بی کلام مي ناميم تا بعد ....
 
پی نوشت : اين مطالب برداشت و خلاصه اي از مجموعه نوشته هاي تجربي اينجانب بود که در سه قسمت و پس از توافق با جناب فرشاد عابديني مدير سايت محترم هنر و موسيقي خدمت شما عزيزان تقديم شد
هدف اصلي از اين نوشته ها شروع و قدم نهادن در معرفي تئوريک موسيقي ملي ايران و ازبين بردن سوء تفاهم بين بزرگواراني است که موسيقي ملي را در تقابل موسيقي کلاسيک ايراني (شايد بيشتر از موسيقي پاپ غربي وارداتي) مي دانند .
اميدوارم با ياري شما بتوانم اين مطالب را تکميل کرده و به شکل قابل استفاده تر در خدمت ديگر دوستان هنرمند قرار دهم .
پايان